
At a Glance
- Total Vacancies
- Eligibility Certificate Test
- Eligibility
- B.Ed / D.El.Ed / Equivalent Teaching Degree
- Salary
- As per Jharkhand Govt Rules for Teachers
- Conducting Body
- Jharkhand Academic Council (JAC)
- Location
- Jharkhand
Quick Summary
Jharkhand Academic Council (JAC) has released the JHTET Syllabus 2026 for Primary (Class 1-5) and Upper Primary (Class 6-8) levels. Download the complete subject-wise exam pattern PDF.
Jharkhand Academic Council (JAC) is the state-level educational board in Jharkhand responsible for conducting various academic and competitive examinations, including the teacher eligibility tests necessary for recruitment in state-run schools. Its official portal is jac.jharkhand.gov.in.
JHTET 2026 – Overview
Jharkhand Teacher Eligibility Test (JHTET) 2026 comprehensive syllabus has been released by the Jharkhand Academic Council (JAC) for Primary (Class 1-5) and Upper Primary (Class 6-8) teacher candidates. The updated syllabus provides a detailed topic-wise breakdown available at jac.jharkhand.gov.in. The minimum qualification for appearing in JHTET is B.Ed or D.El.Ed along with a graduation or senior secondary certificate. The syllabus heavily incorporates provisions from the National Education Policy (NEP) 2020, focusing on local tribal languages, multidisciplinary learning, and digital pedagogy.
In the previous JHTET cycle, thousands of aspiring teachers appeared; the 2026 syllabus introduces highly detailed structures for 14 regional and tribal languages, specifically aligning with the state's initiative to promote native language education in early schooling.
| Particulars | Details |
|---|---|
| Conducting Body | Jharkhand Academic Council (JAC) |
| Examination Name | Jharkhand Teacher Eligibility Test (JHTET) 2026 |
| Applicable Classes | Primary (Class 1-5) & Upper Primary (Class 6-8) |
| Total Vacancies | Eligibility Certificate Test |
| Pay Scale / Salary | As per Jharkhand Govt Rules for Teachers |
| Application Mode | Online |
| Min. Qualification | B.Ed / D.El.Ed / Equivalent Teaching Degree |
| Syllabus Status | Officially Released |
| Official Portal | jac.jharkhand.gov.in |
Source: Official JHTET Syllabus 2026 Notification, JAC, 29 April 2026. Download PDF
JHTET 2026 – Tribal & Regional Languages Syllabus (Language-2)
The JHTET 2026 syllabus places a strong emphasis on tribal and regional languages of Jharkhand. Below is the detailed breakdown for each language for both Primary and Upper Primary levels.
1. Kudukh (कुडुख) Syllabus
प्राथमिक स्तर (कक्षा - 1 से 5 हेतु)
- कुडुख भाषा एवं उराँव समुदाय का प्राथमिक परिचय।
- देवनागरी आधारित लेखन-प्रस्तुति, ध्वनि-अक्षर संबंध और उच्चारणानुकूल रूपांतरण।
- मूल शब्दावली - परिवार, शरीर, घर, गाँव, प्रकृति, खेती, पशु-पक्षी, संख्या, रंग, दैनिक व्यवहार।
- मूल व्याकरण - संज्ञा, सर्वनाम, विशेषण और क्रिया का प्रारम्भिक परिचय।
- सरल वाक्य-प्रयोग - अभिवादन, परिचय, प्रश्न-उत्तर, दैनिक व्यवहार और छोटे वाक्य।
- लघु पठन-बोध - शब्द, सरल वाक्य, छोटे संवाद और लघु गद्यांश।
- आधारभूत लेखन - शब्द-लेखन, चित्राधारित उत्तर, रिक्त-पूर्ति, मिलान और एक-दो पंक्ति उत्तर।
- लोकगीत, लोककथा, पहेली और लोकोक्ति का प्राथमिक परिचय।
- भाषा, संस्कृति और स्थानीय जीवन का प्राथमिक परिचय।
- राष्ट्रीय शिक्षा नीति'2020 में जनजातीय भाषा से जुड़े प्रावधान।
उच्च प्राथमिक स्तर (कक्षा - 6 से 8 हेतु)
- कुडुख भाषा, नाम-रूप, भाषिक पृष्ठभूमि, झारखंडी संदर्भ और समुदाय-संबंध का परिचय।
- देवनागरी प्रस्तुतीकरण, ध्वनि-लिपि संबंध, उच्चारण और वर्तनी।
- शब्द-संपदा एवं व्यावहारिक प्रयोग।
- व्याकरण का क्रियात्मक अध्ययन - संज्ञा, सर्वनाम, विशेषण, क्रिया, क्रिया-विशेषण, वचन, कारक/विभक्ति-चिह्न, काल/रूप, उपसर्ग और प्रत्यय।
- वाक्य-रचना, प्रश्नात्मक, निषेधात्मक और आज्ञार्थक प्रयोग शुद्ध अभिव्यक्ति।
- गद्यांश/संवाद आधारित पठन-बोध, शब्दार्थ और भाव-बोध।
- हिंदी-कुडुख तथा कुडुख-हिंदी लघु अनुवाद 3-5 वाक्य की लघु अभिव्यक्ति।
- लोकसाहित्य, मौखिक परंपरा और सामुदायिक सांस्कृतिक संदर्भ।
- लिखित साहित्य का सामान्य परिचय - कविता, कहानी, नाटक, उपन्यास और लघु गद्यरूप।
- बहुभाषी कक्षा में कुडुख भाषा-शिक्षण की आधारभूत प्रासंगिकता।
- राष्ट्रीय शिक्षा नीति'2020 में जनजातीय भाषा से जुड़े प्रावधान।
2. Mundari (मुण्डारी) Syllabus
प्राथमिक स्तर (कक्षा - 1 से 5 हेतु)
- मुण्डारी भाषा का सामान्य परिचय, सामान्य मौखिक प्रयोग तथा दैनिक जीवन से संबद्ध मूल शब्दावली।
- देवनागरी में मुण्डारी की परीक्षा-प्रस्तुति, ध्वनि-जागरूकता, वर्ण/अक्षर तथा मूल वर्तनी-बोध।
- सरल शब्द, वाक्य तथा कक्षा एवं सामाजिक व्यवहार में प्रयुक्त अभिव्यक्तियाँ।
- आधारभूत व्याकरण-संज्ञा, सर्वनाम, विशेषण, क्रिया, लिंग, वचन, काल, कारक का प्रारंभिक प्रयोग।
- लोकगीत, लोककथा, पहेली, लोकोक्ति/मुहावरे तथा बाल-उपयोगी लोक-अभिव्यक्तियों का प्रारंभिक परिचय।
- छोटे गद्यांशों पर आधारित पठन-पाठबोध, शब्दार्थ, मुख्य भाव और सरल प्रश्नोत्तर।
- शब्द-लेखन, सरल वाक्य-लेखन, लघु अनुच्छेद, चित्र-वर्णन तथा प्रारंभिक लिखित अभिव्यक्ति।
- प्रमुख पर्व-त्योहारों, सामुदायिक जीवन और सांस्कृतिक संदर्भों का प्राथमिक परिचय।
- राष्ट्रीय शिक्षा नीति'2020 में जनजातीय भाषा से जुड़े प्रावधान।
उच्च प्राथमिक स्तर (कक्षा - 6 से 8 हेतु)
- मुण्डारी भाषा एवं साहित्य का इतिहास-ऐतिहासिक पृष्ठभूमि, उद्भव-विकास, नामकरण, लेखन-परंपरा, क्षेत्र-विस्तार, विशेषताएँ तथा काल-विभाजन।
- लोकसाहित्य-लोकगीत, लोककथा, लोकगाथा, लोकनाट्य तथा अन्य लोक-अभिव्यक्तियाँ।
- व्याकरण - ध्वनि, अक्षर, लिपि, शब्द, वाक्य, वर्तनी, संज्ञा, सर्वनाम, विशेषण, क्रिया, क्रिया-विशेषण, लिंग, कारक, वचन, काल, उपसर्ग, प्रत्यय, संधि, समास, पर्यायवाची तथा भिन्नार्थक शब्द।
- प्रतिनिधि कवियों तथा काव्य-अभिव्यक्ति का सामान्य परिचय।
- प्रतिनिधि साहित्यकारों एवं उनकी प्रमुख कृतियों का सामान्य परिचय।
- गद्य-विधाएँ-कहानी, उपन्यास, नाटक, निबंध, जीवनी, आलोचना का सामान्य परिचय।
- भाषा-विज्ञान का सामान्य परिचय तथा मुण्डारी की भाषिक विशेषताओं का मूल बोध।
- काव्य के विविध रूप-महाकाव्य, खंडकाव्य, गीतिकाव्य रस, छंद तथा अलंकार का मूल परिचय।
- मुण्डारी पत्र-पत्रिकाओं एवं भाषिक विकास का सामान्य परिचय।
- लेखन एवं प्रारूपण-पत्र, आवेदन, कार्यालयी पत्र-व्यवहार, संपादकीय पत्र तथा हिंदी/अंग्रेजी से मुण्डारी एवं मुण्डारी से हिंदी/अंग्रेजी में सामान्य अनुवाद।
- समाज, संस्कार, संस्कृति तथा प्रमुख पर्व-त्योहारों का सामान्य परिचय।
- गद्य/पद्यांशों पर आधारित पाठबोध, भावार्थ, शब्द-प्रयोग तथा बहुभाषिक विद्यालयी संदर्भ में मुण्डारी भाषा की शिक्षण-प्रासंगिकता।
- राष्ट्रीय शिक्षा नीति'2020 में जनजातीय भाषा से जुड़े प्रावधान।
3. Ho (हो) Syllabus
प्राथमिक स्तर (कक्षा - 1 से 5 हेतु)
- हो भाषा एवं हो समुदाय का परिचय।
- देवनागरी आधारित लेखन-प्रस्तुति तथा उच्चारणानुकूल रूपांतरण।
- मूल शब्दावली - परिवार, शरीर, घर, गाँव, खेती, जंगल, पशु-पक्षी, संख्या, रंग, दैनिक व्यवहार।
- मूल व्याकरण - संज्ञा, सर्वनाम, विशेषण, क्रिया एवं सरल वाक्य-रचना का प्रारंभिक परिचय।
- सरल वाक्य-प्रयोग - अभिवादन, परिचय, प्रश्न-उत्तर, दैनिक व्यवहार।
- लघु पठन-बोध - शब्द, सरल वाक्य, छोटे संवाद एवं लघु गद्यांश।
- आधारभूत लेखन - शब्द-लेखन, चित्र-आधारित उत्तर, रिक्त-पूर्ति, जोड़ियाँ, एक-दो पंक्ति उत्तर।
- लोकगीत, लोककथा, मौखिक परंपरा एवं स्थानीय संस्कृति का परिचय।
- नई शिक्षा नीति 2020 के आलोक में मातृभाषा-आधारित प्रारंभिक अधिगम - हो भाषा में संवाद, गीत, कहानी और स्थानीय अनुभवों से सीखना।
उच्च प्राथमिक स्तर (कक्षा - 6 से 8 हेतु)
- हो भाषा, भाषिक क्षेत्र एवं समुदाय-संदर्भ का परिचय।
- देवनागरी आधारित लेखन-प्रस्तुति एवं रूपांतरण।
- विस्तृत शब्दावली एवं व्यवहारिक प्रयोग।
- व्याकरण का क्रियात्मक अध्ययन - ध्वनि, शब्द, वाक्य, संज्ञा, सर्वनाम, विशेषण, क्रिया, लिंग, वचन, कारक, काल।
- गद्यांश/संवाद आधारित पठन-बोध।
- हिंदी-हो शब्द/वाक्यांश रूपांतरण तथा लघु अभिव्यक्ति।
- लोकसाहित्य, मौखिक परंपरा, सांस्कृतिक संदर्भ एवं हो साहित्य का सामान्य परिचय।
- नई शिक्षा नीति 2020 के आलोक में बहुभाषिक कक्षा, द्विभाषिक सामग्री और स्थानीय/जनजातीय ज्ञान पर आधारित हो भाषा-शिक्षण।
4. Kharia (खड़िया) Syllabus
प्राथमिक स्तर (कक्षा - 1 से 5 हेतु)
- खड़िया भाषा का परिचय, नामकरण, क्षेत्रीय उपस्थिति तथा प्रमुख विशेषताएँ।
- देवनागरी-आधारित प्रस्तुति, ध्वनि, अक्षर, उच्चारण तथा मूल वर्तनी।
- मूल शब्दावली, दैनिक जीवन में भाषिक प्रयोग तथा सरल वाक्य-रचना।
- मूल व्याकरण - संज्ञा, सर्वनाम, विशेषण, क्रिया, लिंग, वचन तथा काल का प्रारंभिक ज्ञान।
- सरल पठन-बोध, वाक्य-पूर्ति, लघु लिखित अभिव्यक्ति तथा भाषा-प्रयोग।
- लोकगीत, लोककथा, लोकोक्ति, मुहावरे, पहेली तथा लोक-परंपराओं का प्राथमिक परिचय।
- भाषा, समाज और संस्कृति का सामान्य परिचय।
- राष्ट्रीय शिक्षा नीति'2020 में जनजातीय भाषा से जुड़े प्रावधान।
उच्च प्राथमिक स्तर (कक्षा - 6 से 8 हेतु)
- खड़िया भाषा का उद्भव-विकास, नामकरण, क्षेत्र-विस्तार, वर्गीकरण तथा प्रमुख विशेषताएँ।
- ध्वनि, शब्द, वाक्य, अर्थ, वर्तनी तथा देवनागरी-आधारित लिपि-प्रयोग के आधारभूत बिंदु।
- व्याकरण - संज्ञा, सर्वनाम, विशेषण, क्रिया, क्रिया-विशेषण, लिंग, कारक, वचन, काल, उपसर्ग, प्रत्यय, संधि, समास, पर्यायवाची तथा श्रुतिसम-भिन्नार्थक शब्द।
- पठन-बोध, गद्य/पद्य आधारित प्रश्न, भावार्थ या सार-ग्रहण तथा सरल लेखन।
- खड़िया लोक-साहित्य - लोकगीत, लोककथा, लोकगाथा, लोक-परंपराएँ, लोकोक्तियाँ, मुहावरे, पहेलियाँ तथा सामुदायिक सांस्कृतिक सामग्री का सामान्य परिचय।
- खड़िया साहित्य का संक्षिप्त इतिहास - ऐतिहासिक पृष्ठभूमि, लेखन-परंपरा तथा काल-विभाजन का सामान्य अवलोकन।
- प्रमुख कवि, साहित्यकार एवं उनकी प्रतिनिधि कृतियों का सामान्य परिचय।
- प्रमुख गद्य, काव्य तथा अन्य साहित्यिक विधाओं का संक्षिप्त अवलोकन।
- खड़िया भाषा-विज्ञान का प्रारंभिक परिचय - भाषा/बोली अंतर, भाषा-परिवर्तन, ध्वनि, पद, वाक्य, अर्थ तथा लिपि-संबंधी पक्ष।
- खड़िया पत्र-पत्रिकाओं का परिचय, प्रमुख तथ्य तथा क्रमिक विकास।
- विद्यालयी भाषा-शिक्षण में खड़िया के प्रयोग, स्थानीय लोक-सामग्री तथा पठन-लेखन की उपयोगिता।
- राष्ट्रीय शिक्षा नीति'2020 में जनजातीय भाषा से जुड़े प्रावधान।
5. Santali (संताली) Syllabus
प्राथमिक स्तर (कक्षा - 1 से 5 हेतु)
- संताली भाषा का सामान्य परिचय, देवनागरी आधारित उत्तर-प्रस्तुति और सरल मौखिक परिचय।
- ध्वनि, शब्द-पहचान, मूल शब्दावली, दैनिक भाषा-प्रयोग और सरल वाक्य।
- संज्ञा, सर्वनाम, क्रिया का परिचय, लिंग, वचन, पुरुष की आधारभूत समझ।
- श्रवण-बोलना, छोटे गद्य/गीत का पठन-बोध, चित्र-आधारित प्रश्नोत्तर।
- शब्द, वाक्य और 2-3 पंक्तियों तक का सरल लेखन।
- बाल-उपयुक्त लोकगीत, लोककथा, कहावत, पहेली और स्थानीय सांस्कृतिक सामग्री।
- संताल समुदाय, पर्व-त्योहार और स्थानीय जीवन-संदर्भ का सरल परिचय।
- संथाली-हिंदी सरल शब्द-सेतु और स्थानीय संसाधनों पर आधारित भाषा-अधिगम।
- नई शिक्षा नीति 2020 के आलोक में मातृभाषा-आधारित प्रारंभिक अधिगम - संताली भाषा में संवाद, गीत, कहानी और स्थानीय अनुभवों से सीखना।
उच्च प्राथमिक स्तर (कक्षा - 6 से 8 हेतु)
- संताली भाषा का उद्भव, विकास, भाषिक क्षेत्र, भाषा-समुदाय संबंध और भाषा-परिवार का सामान्य परिचय।
- देवनागरी आधारित उत्तर-प्रस्तुति, वर्तनी-सावधानी और स्पष्ट अभिव्यक्ति।
- व्याकरण का कार्यात्मक अध्ययन - संज्ञा, सर्वनाम, विशेषण, क्रिया, लिंग, वचन, पुरुष, कारक, काल, उपसर्ग, प्रत्यय और वाक्य-रचना।
- पर्याय, विलोम, लोकोक्ति, मुहावरे, पहेलियाँ और व्यवहारिक शब्द-संपदा।
- गद्य एवं पद्यांश का पठन-बोध, भावार्थ, सार, शीर्षक-बोध और प्रश्नोत्तर।
- अनुच्छेद, पत्र, आवेदन, रिपोर्ट, संक्षेपण, सरल अनुवाद और वाक्कला।
- लोकसाहित्य, लोकगीत, लोककथा, लोकसंस्कृति और सांस्कृतिक सामग्री का सामान्य अध्ययन।
- संताली साहित्य के इतिहास की रूपरेखा तथा कविता, कहानी, नाटक, निबंध, उपन्यास आदि साहित्य-विधाओं का प्रतिनिधि परिचय।
- सामान्य भाषा-विज्ञान, संताली भाषा-विज्ञान और तुलनात्मक भाषिक दृष्टि।
- समुदाय, आदिवासी/भारतीय साहित्य संबंध, स्थानीय सामग्री का वर्ग संचालन के क्रम में उपयोग और बहुभाषिक कक्षा-प्रासंगिकता।
- नई शिक्षा नीति 2020 के आलोक में मातृभाषा-आधारित प्रारंभिक अधिगम - संताली भाषा में संवाद, गीत, कहानी और स्थानीय अनुभवों से सीखना।
6. Bhumij (भूमिज) Syllabus
प्राथमिक स्तर (कक्षा - 1 से 5 हेतु)
- भाषा-परिचय एवं भाषिक समुदाय - भूमिज भाषा का सामान्य परिचय, स्थानीय/सामुदायिक प्रयोग तथा प्रारंभिक भाषिक जागरूकता।
- परीक्षा-उपयोग लिपि, प्रारंभिक वर्ण-जागरूकता एवं संख्याज्ञान - देवनागरी प्रस्तुतीकरण, प्रारंभिक वर्ण-ध्वनि संबंध तथा मूल संख्याओं की पहचान।
- प्रारंभिक शब्दावली - अभिवादन, परिचय, परिवार, शरीर, भोजन, घर, ग्राम, प्रकृति, संख्या, समय तथा दैनिक वस्तुओं से संबंधित शब्दावली।
- मूल भाषा-प्रयोग एवं प्रारंभिक व्याकरण - संज्ञा, सर्वनाम और क्रिया की प्रारंभिक पहचान; सरल प्रश्न, नकार तथा आदेशात्मक प्रयोग।
- शब्द-से-वाक्य, संवाद एवं पठन - छोटे वाक्य, मिलान, रिक्त-स्थान, चित्राधारित अर्थ, छोटे संवाद तथा सरल पठन-बोध।
- बाल-उन्मुख लोकसामग्री एवं प्रारंभिक शिक्षण-प्रासंगिकता - छोटी कथाएँ, गीत, पहेलियाँ, मौखिक परंपरा और मातृभाषा-आधारित आरंभिक कक्षा उपयोग।
- राष्ट्रीय शिक्षा नीति'2020 में जनजातीय भाषा से जुड़े प्रावधान।
उच्च प्राथमिक स्तर (कक्षा - 6 से 8 हेतु)
- भाषा-परिचय, क्षेत्र एवं भाषिक संदर्भ - भूमिज का सामान्य भाषिक-संदर्भ, क्षेत्रीय/सामुदायिक उपयोग तथा संबंधित भाषिक परिवेश का परिचय।
- देवनागरी प्रस्तुतीकरण, उच्चारण एवं वर्तनी-सामान्यीकरण - परीक्षा-उपयोग देवनागरी, उच्चारण-जागरूकता तथा वर्तनी की एकरूपता।
- विषयगत शब्द-भंडार - बाजार, ग्राम-जीवन, पानी, भूमि, जंगल, आजीविका, शिक्षा, स्वास्थ्य, पंचायत, यातायात तथा पशु-पक्षी से संबंधित शब्दावली।
- कार्यात्मक व्याकरण - शब्द-भेद की कार्यात्मक पहचान, सर्वनाम-प्रयोग, क्रिया-प्रयोग, मूल शब्द-रूप जागरूकता तथा वाक्य-क्रम।
- वाक्यरचना एवं व्यवहारिक प्रयोग - कथन, प्रश्न, नकार, आदेश, वाक्य-पूर्ति, वाक्य-सुधार तथा संदर्भानुसार प्रयोग।
- पठन-बोध एवं लघु रूपांतरण - लघु गद्यांश/संवाद, शब्दार्थ, भावार्थ, संदर्भानुसार उत्तर तथा हिंदी-भूमिज के छोटे रूपांतरण।
- लोकसाहित्य, बालसाहित्य एवं संस्कृति - लोककथा, लोकगीत, पहेलियाँ, बालसाहित्य, पर्व-त्योहार तथा सामुदायिक जीवन का सामान्य परिचय।
- भाषा-शिक्षण की प्रासंगिकता - मातृभाषा/स्थानीय भाषा का उपयोग, मौखिक से लिखित प्रगति, बहुभाषिक सेतु तथा कहानी/गीत/चित्र आधारित शिक्षण।
- राष्ट्रीय शिक्षा नीति'2020 में जनजातीय भाषा से जुड़े प्रावधान।
7. Nagpuri (नागपुरी) Syllabus
प्राथमिक स्तर (कक्षा - 1 से 5 हेतु)
- नागपुरी भाषा का सामान्य परिचय, क्षेत्र-विस्तार एवं भाषिक पहचान।
- देवनागरी-आधारित लेखनरूप, ध्वनि, उच्चारण एवं वर्तनी।
- मूल व्याकरण - संज्ञा, सर्वनाम, विशेषण, लिंग, वचन, कारक, क्रिया का प्राथमिक प्रयोग।
- सरल वाक्य-रचना, शब्द-प्रयोग, प्राथमिक भाषा-दक्षता।
- लघु पठन-बोध, शब्दार्थ, भावार्थ, कहावत/लोकोक्ति/मुहावरे का प्रारंभिक परिचय।
- अनुच्छेद, संवाद, सरल पत्र/लघु लिखित अभिव्यक्ति।
- लोकगीत, लोककथा, पहेली, कहावत एवं लोकजीवन से संबंधित प्राथमिक सांस्कृतिक परिचय।
- प्राथमिक विद्यालयी उपयोग के अनुरूप श्रवण, पठन, मौखिक एवं लिखित सरल अभिव्यक्ति।
- नई शिक्षा नीति 2020 के आलोक में मातृभाषा-आधारित प्रारंभिक अधिगम - नागपुरी भाषा में संवाद, गीत, कहानी और स्थानीय अनुभवों से सीखना।
उच्च प्राथमिक स्तर (कक्षा - 6 से 8 हेतु)
- नागपुरी भाषा का परिचय, उद्भव-विकास, क्षेत्र-विस्तार एवं भाषिक स्थिति।
- देवनागरी-आधारित लेखनरूप, ध्वनि, उच्चारण, वर्तनी एवं शुद्ध भाषा-प्रयोग।
- व्याकरण - संज्ञा, सर्वनाम, विशेषण, लिंग, वचन, कारक, क्रिया, काल, वाच्य, वाक्य-रचना, उपसर्ग, प्रत्यय, समास।
- पठन-बोध, शब्दार्थ, भावार्थ, मुहावरा, लोकोक्ति, कहावत एवं भाषा-प्रयोग।
- लेखन एवं संप्रेषण - वाक्य-निर्माण, अनुच्छेद, संवाद, पत्रप्रारूपण, संक्षिप्त लिखित एवं मौखिक अभिव्यक्ति।
- लोक साहित्य - लोकगीत, लोककथा, लोकगाथा, लोकनाट्य, पहेली एवं मौखिक परंपरा।
- साहित्य-विधा परिचय - पद्य, कहानी, नाट्य, निबंध, उपन्यास एवं नयी विधाएँ।
- नागपुरी भाषा-विज्ञान एवं सामान्य भाषा-विज्ञान का परिचयात्मक अध्ययन।
- झारखंडीय संदर्भ, भारतीय एवं आदिवासी साहित्य में अंतर्संबंध का सामान्य परिचय।
- विद्यालयी भाषा-प्रयोग की दृष्टि से नागपुरी, समझ व्याकरण और अभिव्यक्ति की उपयुक्त समझ।
- नई शिक्षा नीति 2020 के आलोक में बहुभाषिक कक्षा, द्विभाषिक सामग्री और स्थानीय/क्षेत्रीय ज्ञान पर आधारित नागपुरी भाषा-शिक्षण।
8. Panchpargania (पंचपरगनिया) Syllabus
प्राथमिक स्तर (कक्षा - 1 से 5 हेतु)
- भाषा-परिचय एवं भाषिक पहचान - पंचपरगनिया का सामान्य परिचय, क्षेत्रीय प्रसार, भाषिक समुदाय, लोक एवं शिष्ट साहित्य का प्रारंभिक बोध।
- लिपि, ध्वनि एवं वर्तनी - देवनागरी प्रस्तुति, स्वर-व्यंजन, उच्चारण, ध्वनि-वर्ण संबंध, शुद्ध लेखन की प्रारंभिक समझ।
- मूल व्याकरण - संज्ञा, सर्वनाम, विशेषण, लिंग, वचन, कारक, क्रिया, काल, अव्यय, सरल वाक्य-रचना।
- शब्दावली एवं व्यवहारिक प्रयोग - दैनिक जीवन की शब्दावली, सरल वाक्य, प्रश्नोत्तर, वाक्य-शुद्धि, सामान्य मुहावरे/लोकोक्तियाँ।
- लोकसाहित्य एवं मौखिक परंपरा - लोकगीत, लोककथा, लोकगाथा, पहेली, लोकोक्ति, मुहावरा, खेलगीत।
- पठन-बोधन, लेखन एवं सरल रूपांतरण - सरल गद्यपद्य बोध, मुख्य भाव, शब्दार्थ, चित्र-वर्णन, लघु अनुच्छेद, संवाद, सरल भावांतरण।
- भाषा-शिक्षण प्रासंगिकता - मातृभाषा आधारित शिक्षण, श्रवण-भाषण गतिविधियाँ, चित्र-आधारित भाषा-अधिगम, प्रारंभिक त्रुटि-सुधार।
- नई शिक्षा नीति'2020 के आलोक में मातृभाषा-आधारित प्रारंभिक अधिगम - पंचपरगनिया भाषा में संवाद, गीत, कहानी और स्थानीय अनुभवों से सीखना।
उच्च प्राथमिक स्तर (कक्षा - 6 से 8 हेतु)
- भाषा का स्वरूप, इतिहास एवं प्रसार - उद्भव-विकास, क्षेत्रीय प्रसार, भाषिक संपर्क, सामाजिक-सांस्कृतिक संदर्भ।
- उन्नत व्याकरण एवं वाक्य-विन्यास - शब्द-भेद, कारक, क्रिया, वाच्य, काल, उपसर्ग, प्रत्यय, समास, वाक्य-शुद्धि।
- भाषा-विज्ञान का प्रारंभिक परिचय - भाषा, भाषा-विज्ञान, ध्वनि-विज्ञान, पद-विज्ञान, वाक्य-विज्ञान, अर्थ-विज्ञान, कोश-विज्ञान, लिपि।
- लोकसाहित्य का विस्तृत अध्ययन - परिभाषा, वर्गीकरण, विशेषताएँ, महत्व; लोकगीत, लोकगाथा, लोककथा, लोकनाट्य, लोकनृत्य, प्रकीर्ण लोकसाहित्य।
- साहित्यिक विधाओं का परिचय - पद्य, कहानी, नाटक, निबंध, नई विधाएँ, उपन्यास का सामान्य परिचय।
- भारतीय, झारखंडी एवं आदिवासी साहित्यिक-सांस्कृतिक संदर्भ - भारतीय साहित्य का सामान्य बोध, भारतीय एवं आदिवासी साहित्य का अंतर्संबंध, झारखंड-जागरण/नवजागरण का परिचय, भाषा-संस्कृति संबंध।
- पठन, विवेचन, लेखन, प्रारूपण एवं वाक् कला - बोध, समझ, सार, अनुच्छेद, निबंध, आवेदन/पत्र, प्रारूपण, भावांतरण, मौखिक अभिव्यक्ति।
- भाषा-शिक्षण एवं बहुभाषिक कक्षा-प्रयोग - स्थानीय भाषा का सेतु उपयोग, चारों भाषाई कौशलों का विकास, कक्षा संचार, आकलन मूल बातें, उच्च प्राथमिक शिक्षाशास्त्र।
- नई शिक्षा नीति 2020 के आलोक में बहुभाषिक कक्षा, द्विभाषिक सामग्री ज्ञान पर आधारित पंचपरगनिया भाषा-शिक्षण।
9. Bengali (বাংলা) Syllabus
প্রাথমিক স্তর (প্রথম থেকে পঞ্চম শ্রেণি)
- ১. ভাষা-বোধ: অপঠিত গদ্যাংশ ও পদ্যাংশ
- ২. বাংলা ভাষার প্রধান প্রধান সাহিত্য ও সাহিত্যিকদের পরিচয়: (নাম, ছদ্মনাম, উপাধি, বিখ্যাত রচনা, বিখ্যাত উক্তি ও বিশেষ পুরস্কার প্রাপ্তি - পরিচয়)
- ৩. ব্যাকরণ: বর্ণপরিচয়, কারচিহ্ন, অক্ষর ও মাত্রা, বর্ণ-বিশ্লেষণ, পদ-পরিচয় ও পদান্তর, ক্রিয়ার কাল, কারক ও বিভক্তি, বাক্যের শ্রেণিবিভাগ, সন্ধি, শব্দার্থ, বিপরীত শব্দ, সমার্থক শব্দ, লিঙ্গ, বচন, পুরুষ, সাধু ও চলিত ভাষা, এক কথায় প্রকাশ, প্রবাদ-প্রবচন, শুদ্ধ ও অশুদ্ধ বানান এবং সমোচ্চারিত ভিন্নার্থক শব্দ।
- ৪. বাংলা ভাষা শিক্ষণ পদ্ধতি: ভাষা শেখার পদ্ধতি, ভাষা দক্ষতা (শ্রবণ, কথন, পঠন ও লিখন), ভাষা শেখানোর সমস্যা ও সমাধান, ভাষা শেখানোর কৌশল, শিশুদের ভাষা-বিকাশ, পাঠ-পরিকল্পনা, ভাষা মূল্যায়ন পদ্ধতি।
- ৫. রাষ্ট্রীয় শিক্ষানীতি ২০২০-এ আঞ্চলিক ভাষা সংক্রান্ত বিধান।
উচ্চ-প্রাথমিক স্তর (ষষ্ঠ থেকে অষ্টম শ্রেণি)
- ১. ভাষা-বোধ: অপঠিত গদ্যাংশ ও পদ্যাংশ
- ২. বাংলা ভাষার প্রধান প্রধান সাহিত্য ও সাহিত্যিকদের পরিচয়: (নাম, ছদ্মনাম, উপাধি, বিখ্যাত রচনা ও চরিত্র, বিখ্যাত উক্তি ও বিশেষ পুরস্কার প্রাপ্তি - পরিচয়)
- ৩. ব্যাকরণ: ধ্বনি ও বর্ণ, বর্ণ-বিশ্লেষণ, কারচিহ্ন, অক্ষর ও মাত্রা, সাধু ও চলিত ভাষা, ভাষা ও উপভাষা, পদ-পরিচয় ও পদান্তর, ক্রিয়ার কাল, কারক ও বিভক্তি, সন্ধি, সমাস, বিপরীত শব্দ, সমার্থক শব্দ, লিঙ্গ, বচন, পুরুষ, এক কথায় প্রকাশ, সমোচ্চারিত ভিন্নার্থক শব্দ, উপসর্গ ও অনুসর্গ, প্রত্যয়, প্রবাদ-প্রবচন ও বাংলা শব্দ ভাণ্ডার। বাক্য ও ভাষা ব্যবহার: বাক্যের প্রকারভেদ, বাক্য-পরিবর্তন, বাচ্য পরিবর্তন, শুদ্ধ বানান, অশুদ্ধি সংশোধন।
- ৪. বাংলা ভাষা-শিক্ষণ পদ্ধতি: ভাষা শেখার তত্ত্ব, ভাষা-দক্ষতা (শ্রবণ, কথন, পঠন ও লিখন), শিশুদের ভাষা-বিকাশ, ভাষা শেখানোর পদ্ধতি, পাঠ-পরিকল্পনা, ভাষা শিক্ষায় মূল্যায়ন পদ্ধতি, ভাষা শেখার সমস্যা ও সমাধান, অন্তর্ভুক্তিমূলক শিক্ষা (Inclusive Education), শিক্ষণ-শিখন উপকরণ (TLM)।
- ৫. রাষ্ট্রীয় শিক্ষানীতি ২০২০-এ আঞ্চলিক ভাষা সংক্রান্ত বিধান।
10. Odia (ओड़िया) Syllabus
प्राथमिक स्तर (कक्षा - 1 से 5 हेतु)
- उड़िया भाषा, उड़िया लिपि एवं बुनियादी उच्चारण का परिचय।
- वर्ण-विन्यास, श्रुतलेखन तथा प्रारंभिक शब्द-रचना।
- मूल शब्दावली - परिवार, विद्यालय, घर, प्रकृति, संख्या, रंग, दैनिक व्यवहार।
- सरल व्याकरण - संज्ञा, शब्द-रूप, प्रारंभिक संधि-जागरूकता, शब्द-शुद्धता।
- सरल वाक्य-प्रयोग - अभिवादन, परिचय, प्रश्न-उत्तर, दैनिक व्यवहार।
- लघु पठन-बोध - शब्द, सरल वाक्य, लघु गद्यांश तथा सरल पद्यांश।
- आधारभूत लेखन - अनुच्छेद, चित्र-आधारित उत्तर, रिक्त-पूर्ति, छोटे उत्तर।
- लोकगीत, बाल-उपयुक्त पद्य, कथा एवं सांस्कृतिक सन्दर्भ का परिचय।
- श्रवण, वाचन तथा मौखिक अभिव्यक्ति का प्रारंभिक अभ्यास।
- मातृभाषा/स्थानीय भाषा आधारित प्रारंभिक अधिगम, द्विभाषीय ब्रिज तथा कक्षानुकूल भाषा-प्रयोग।
- नई शिक्षा नीति'2020 के आलोक में मातृभाषा-आधारित प्रारंभिक अधिगम - ओड़िया भाषा में संवाद, गीत, कहानी और स्थानीय अनुभवों से सीखना।
उच्च प्राथमिक स्तर (कक्षा - 6 से 8 हेतु)
- उड़िया भाषा-स्वरूप, लिपि, वर्तनी और उच्चारण-सटीकता।
- गहन पठन-बोध - गद्यांश, भाव, प्रसंग, मुख्य विचार और निष्कर्ष।
- लेखन-कौशल - निबंध, समाचार-रिपोर्ट, कार्यालयी पत्र तथा संक्षिप्त अभिव्यक्ति।
- शब्द-भंडार - पर्याय, विलोम, समान शब्द-भिन्न अर्थ, एक-शब्द, मुहावरे।
- मूल व्याकरण - संज्ञा, संधि, त्रुटि-संशोधन, वाक्य-शुद्धता।
- गद्य, पद्य, कहानी/एकांकी का शैली आधारित अध्ययन।
- श्रवण, भाषण, उच्चारण, सटीकता, प्रवाह तथा शब्दावली।
- बहुभाषी कक्षा में उड़िया भाषा-प्रयोग, सरल रूपांतरण तथा द्विभाषीय पठन-पाठन सहयोग।
- लोकसाहित्य, साहित्यिक-सांस्कृतिक परंपरा और समुदाय-संबंध।
- अनुभवात्मक भाषा-शिक्षण, स्थानीय भाषा दक्षता और Odia print/digital resources का उपयोग।
- नई शिक्षा नीति 2020 के आलोक में बहुभाषिक कक्षा, द्विभाषिक सामग्री ज्ञान पर आधारित ओड़िया भाषा-शिक्षण।
11. Khortha (खोरठा) Syllabus
प्राथमिक स्तर (कक्षा - 1 से 5 हेतु)
- खोरठा भाषा एवं स्थानीय भाषिक-समुदाय का परिचय।
- देवनागरी आधारित लेखन-प्रस्तुति, उच्चारण एवं वर्तनी का प्रारंभिक परिचय।
- मूल शब्दावली - परिवार, शरीर, घर, गाँव, खेती, प्रकृति, पशु-पक्षी, संख्या, रंग, दैनिक व्यवहार।
- मूल व्याकरण - संज्ञा, सर्वनाम, विशेषण, क्रिया, वचन और काल का प्रारंभिक परिचय।
- सरल वाक्य-प्रयोग - अभिवादन, परिचय, प्रश्न-उत्तर और दैनिक व्यवहार।
- लघु पठन-बोध - शब्द, सरल वाक्य, छोटे संवाद और लघु गद्यांश।
- आधारभूत लेखन - शब्द-लेखन, वाक्य-लेखन, चित्र-आधारित उत्तर, रिक्त-पूर्ति और एक-दो पंक्ति उत्तर।
- लोकगीत, लोककथा एवं मौखिक परंपरा का प्राथमिक परिचय।
- भाषा एवं स्थानीय संस्कृतिधपर्व-त्योहार का प्राथमिक परिचय।
- नई शिक्षा नीति 2020 के आलोक में मातृभाषा-आधारित प्रारंभिक अधिगम - खोरठा भाषा में संवाद, गीत, कहानी और स्थानीय अनुभवों से सीखना।
उच्च प्राथमिक स्तर (कक्षा - 6 से 8 हेतु)
- खोरठा भाषा, भाषिक क्षेत्र एवं समुदाय-संदर्भ का परिचय।
- देवनागरी आधारित लेखन-प्रस्तुति, रूपांतरण, उच्चारण और वर्तनी।
- विस्तृत शब्दावली एवं व्यवहारिक प्रयोग।
- व्याकरण का क्रियात्मक अध्ययन - संज्ञा, सर्वनाम, विशेषण, क्रिया, काल, कारक, वाक्य-रचना और उपसर्ग-प्रत्यय का प्रारंभिक उपयोग।
- गद्यांश/संवाद/पद्यांश आधारित पठन-बोध।
- लेखन-कौशल - लघु अनुच्छेद, पत्र/आवेदन का प्रारूप, भावार्थ तथा सरल अनुवाद/रूपांतरण।
- लोकसाहित्य, गद्य, पद्य, प्रमुख साहित्यकारों एवं सांस्कृतिक विरासत का सामान्य परिचय।
- बहुभाषी कक्षा में खोरठा भाषा-शिक्षण की आधारभूत प्रासंगिकता।
- नई शिक्षा नीति 2020 के आलोक में बहुभाषिक कक्षा, द्विभाषिक सामग्री और स्थानीय/क्षेत्रीय ज्ञान पर आधारित खोरठा भाषा-शिक्षण।
12. Kurmali (कुरमाली) Syllabus
प्राथमिक स्तर (कक्षा - 1 से 5 हेतु)
- भाषा-परिचय एवं भाषिक पहचान - कुरमाली का सामान्य परिचय, स्थानीय भाषिक परिवेश, दैनंदिन प्रयोग और सामान्य शब्दावली।
- देवनागरी-आधारित प्रस्तुति, वर्ण, ध्वनि, उच्चारण और वर्तनी - स्वर-व्यंजन, ध्वनि-वर्ण संबंध, शुद्ध लेखन और मूल वर्तनी-नियम।
- मूल व्याकरण - संज्ञा, सर्वनाम, विशेषण, क्रिया, लिंग, वचन और कारक की प्रारंभिक पहचान तथा सरल प्रयोग।
- शब्दभंडार एवं व्यवहारिक प्रयोग - परिवार, विद्यालय, प्रकृति, संख्या, समय, रंग तथा सामान्य क्रियाओं से संबंधित शब्दावली।
- सरल वाक्य-विन्यास और संवाद - साधारण वाक्य, प्रश्नोत्तर, अभिवादन, आदेश, सूचना और लघु संवाद।
- पठन-बोध - सरल गद्यांश, संवाद, चित्र-आधारित पाठ और लघु समझ-आधारित प्रश्न।
- लेखन-कौशल - शब्द-लेखन, वाक्य-लेखन, चित्र-वर्णन, लघु अनुच्छेद, छोटा संदेश/पत्र।
- लोक-साहित्य एवं संस्कृति - लोकगीत, लोककथा, कहावत, पहेली, पर्व-त्योहार और लोकजीवन का प्रारंभिक परिचय।
- भाषा-शिक्षण प्रासंगिकता - श्रवण, वाचन, बोलना, लेखन तथा गतिविधि-आधारित प्राथमिक भाषा-अधिगम।
- नई शिक्षा नीति 2020 के आलोक में मातृभाषा-आधारित प्रारंभिक अधिगम - कुरमाली भाषा में संवाद, गीत, कहानी और स्थानीय अनुभवों से सीखना।
उच्च प्राथमिक स्तर (कक्षा - 6 से 8 हेतु)
- भाषा एवं साहित्य का संक्षिप्त इतिहासधपरंपरा - कुरमाली भाषा की पृष्ठभूमि तथा साहित्यिक परंपरा का परिचयात्मक अवलोकन।
- व्याकरण एवं वाक्य-विन्यास - शब्दभेद, लिंग, वचन, कारक, काल, वाच्य, उपसर्ग-प्रत्यय, समास, वाक्य-रचना और शुद्ध प्रयोग।
- भाषा-विज्ञान / भाषिक संरचना का सामान्य परिचय - भाषा, बोली, ध्वनि, पद, वाक्य, अर्थ, लिपि और भाषा-विज्ञान की आधारभूत अवधारणाएँ।
- पठन-बोध, भावार्थ और अपठित पाठ - अपठित गद्य/पद्य, सार, भावार्थ, आशय और संदर्भ-आधारित प्रश्न।
- रचनात्मक एवं व्यवहारिक लेखन - अनुच्छेद, निबंध, पत्र, आवेदन, संवाद, विवरणात्मक लेखन और प्रारूपण।
- शब्दसम्पदा, लोकोक्ति, मुहावरा, प्रयोग एवं भाषा-शुद्धि - शब्दार्थ, व्यवहारिक प्रयोग, लोकोक्ति, मुहावरे और शुद्ध-अशुद्ध वाक्य।
- लोक-साहित्य का विस्तृत अवलोकन - लोकगीत, लोकगाथा, लोककथा, लोकनाट्य, लोकनृत्य, पहेली और कहावतें।
- साहित्यिक रूपों का परिचय - कविता, कहानी, नाटक, निबंध, नयी विधाएँ, उपन्यास और काव्य के विविध रूप।
- झारखण्डी सांस्कृतिक-सामाजिक संदर्भ - कला-संस्कृति, नृत्य-गीत, आभूषण, कृषि, पाक-कला, औषधीय ज्ञान तथा भारतीय-आदिवासी साहित्यिक अंतर्संबंध।
- भाषा-शिक्षण प्रासंगिकता - त्रुटि-संशोधन, पाठ-आधारित शिक्षण, गतिविधि-आधारित अधिगम और बहुभाषिक कक्षा-सेतु।
- नई शिक्षा नीति 2020 के आलोक में बहुभाषिक कक्षा, द्विभाषिक सामग्री और स्थानीय/क्षेत्रीय ज्ञान पर आधारित कुरमाली भाषा-शिक्षण।
JHTET 2026 – Urdu, Sanskrit, Hindi & English Syllabus
13. Urdu (اردو) Syllabus
جماعت : یکم تا پنجم کے لئے (For Class 1 to 5) درسی اقتباس (تخلیق اور تخلیق کار کا تعارف)
- نظم : فراق گورکھ پوری - دیوالی کے دیپ جلے
- اختر شیرانی - او صبح کے ستارے
- علامہ اقبال - ایک پہاڑ اور گلہری
- اسماعیل میرٹھی - گرمی کا موسم
- اکبر الہ آبادی - جلوۂ دربار دہلی
- غزل: ولی دکنی - مفلسی سب بہار کھوتی ہے
- شاد عظیم آبادی - ڈھونڈوگے اگر ملکوں ملکوں ملنے کو نہیں نایاب ہیں ہم
- افسانہ : راجندر سنگھ بیدی - بھولا
- سعادت حسن منٹو - نیا قانون
- سوانح - سر سید کا بچپن
- مضمون - سر سید احمد خاں - عورتوں کے حقوق
- اسلم پرویز - ماحول بچائیے
غیر درسی اقتباس قواعد اور آموزش
- قواعد: کلمہ - اسم (معرفہ ، نکرہ) فعل (ماضی، حال، مستقبل) حرف
- ضمیر : (مخاطب، غائب، متکلم)
- اسم جنس (تذکیر و تانیث)
- واحد و جمع
- موصوف و صفت
- مترادف الفاظ
- متضاد الفاظ
- سابقہ اور لاحقہ
- محاوروں اور ضرب الامثال (کہاوتیں) کا مطلب اور جملوں میں استعمال
اردو زبان کی تدریس کا فن (Urdu Language Pedagogy)
- اردو زبان کی تدریس کے اصول و طریقے (Method of Urdu Language teaching and principles)
- کثیر لسانی جماعت میں اردو زبان کی تدریس کے مسائل (Challenges of Urdu Language Teaching in Multilingual Classroom)
- زبان کی پیچیدگیاں ، غلطیاں اور نقائص اور اس کا حل
- زبان کی مہارتیں (Language skills)
- طفل مرکوز تعلیم (Child Centred Education)
- اردو زبان کی تفہیم اور صلاحیت کا تعین قدر کرنا، سننا ، بولنا ،پڑھنا اور لکھنا (Evaluation)
- تدریسی آموزشی مواد (TLM) - درسی کتب، ملٹی میڈیا مواد اور کلاس روم کے کثیر لسانی مسائل
- اصلاحی تدریس (Remedial Classes)
- حق تعلیم ایکٹ (2009- RTE Act)
- قومی تعلیمی پالیسی (2020 NEP)
- قومی درسیات کا خاکہ (2023 NCF)
جماعت : ششم تا ہشتم کے لئے (For Class 6 to 8) درسی اقتباس (تخلیق اور تخلیق کار کا تعارف)
- نظم : نظیر اکبر آبادی - برسات کی بہاریں
- فیض احمد فیض - فلسطینی بچے کے لئے لوری
- علامہ اقبال - ماں کا خواب
- اسماعیل میرٹھی - بارش کا پہلا قطرہ
- اختر الایمان - ایک لڑکا
- علی سردار جعفری - اردو
- غزل: ذوق - لائی حیات آئے قضا لے چلی چلے
- میر تقی میر - اشک آنکھوں میں کب نہیں آتا
- میر درد - ارض و سما کہاں تیری وسعت کو پا سکے
- غالب - ابن مریم ہوا کرے کوئی
- مرثیہ: میر انیس - شہادت حضرت عباس
- قصیدہ: مرزا غالب - ہاں مہ نو سنیں اس کا نام
- داستان : میر امن - سرگزشت آزاد بخت بادشاہ کی
- ناول : منشی پریم چند - بیوہ
- افسانہ : پریم چند - عیدگاہ
- کرشن چندر - دو فرلانگ لمبی سڑک
- کہانی : غلام عباس - گل عباس
- اطہر پرویز - پتھر کا سوپ
- ڈرامہ : آغا حشر کاشمیری - یہودی کی لڑکی
غیر درسی اقتباس قواعد اور آموزش
- قواعد: کلمہ - اسم (معرفہ اور نکرہ کے اقسام) فعل (معروف، مجہول، لازم،متعدی، مثبت، منفی) حرف
- ضمیر اور ان کی اقسام
- اسم جنس (تذکیر و تانیث)
- واحد و جمع
- موصوف و صفت
- مترادف الفاظ (ہم معنی الفاظ)
- متضاد الفاظ
- سابقہ اور لاحقہ
- محاوروں اور ضرب الامثال (کہاوتیں) کا مطلب اور جملوں میں استعمال
اردو زبان کی تدریس کا فن (Urdu Language Pedagogy)
- اردو زبان کی تدریس کے اصول و طریقے (Method of Urdu Language teaching and principles)
- کثیر لسانی جماعت میں اردو زبان کی تدریس کے مسائل (Challenges of Urdu Language Teaching in Multilingual Classroom)
- زبان کی پیچیدگیاں ، غلطیاں اور نقائص اور اس کا حل
- زبان کی مہارتیں (Language skills)
- طفل مرکوز تعلیم (Child Centred Education)
- اردو زبان کی تفہیم اور صلاحیت کا تعین قدر کرنا، سننا ، بولنا ،پڑھنا اور لکھنا (Evaluation)
- تدریسی آموزشی مواد (TLM)
- اصلاحی تدریس (Remedial Classes)
- حق تعلیم ایکٹ (2009- RTE Act)
- قومی تعلیمی پالیسی (2020 NEP)
- قومی درسیات کا خاکہ (2023 NCF)
14. Sanskrit (संस्कृत) Syllabus
प्राथमिक स्तर (कक्षा - 1 से 5 हेतु)
- अपठित-गद्यांश
- व्याकरणम्- वर्णों का उच्चारण स्थान, सन्धि, समास, कारक-उपपद-विभक्ति, लिङ्ग, विभक्ति, उपसर्ग, अव्यय, अशुद्धि-संशोधन।
- प्रत्यय - कृदन्त - तुमुन्, क्त्वा, ल्यप्, तव्यत्, अनीयर्, शतृ - शानच्, क्त, क्तवतु, यत्, ण्यत्। स्त्री प्रत्यय - टाप्, ङीप्।
- शब्द-भण्डार - पर्यायवाची, विलोमपद, विशेषण-विशेष्य, समयवाचक-शब्द, संख्यावाचि-शब्द।
- शब्दरूप - अकारान्त बालकवत्, अकारान्त नपु. फलवत्, आकारान्त स्त्री. लतावत्, इकारान्त पु. मुनिवत्, ईकारान्त स्त्री. नदीवत्, उकारान्त पु. साधुवत्, इकारान्त नपु. वारिवत्। सर्वनाम शब्द- अस्मद्, युष्मद्। (एतत्, तत्, इदम्, किम्, सर्व) - तीनों लिंगों में ।
- धातुरूप - परस्मैपदी - गम्, पठ्, दृश्, दा, कृ, विद्, भू, अस्, नम्, घ्रा, पा, लिख्, क्रीड्, श्रु। आत्मनेपदी- सेव्, लभ्, वृत्, याच् (लट् - लङ्- लृट्- लोट्- विधिलिङ्)
- लौकिक साहित्य- रामायणम्, महाभारतम्, श्रीमद्भगवद्गीता, कादम्बरी, मेघदूतम्, अभिज्ञानशाकुन्तलम् सामान्य परिचय।
- संस्कृत ग्रंथ एवं रचनाकारों का सामान्य परिचय।
- शिक्षाशास्त्र - भाषा-कौशल- दैनिक जीवन की अभिव्यक्तियां। संस्कृत शिक्षण की विधियां - प्रत्यक्ष विधि, अनुवाद विधि, व्याकरण विधि।
- राष्ट्रीय शिक्षा नीति'2020 के संदर्भ में प्रावधान
उच्च प्राथमिक स्तर (कक्षा - 6 से 8 हेतु)
- अपठित-गद्यांश:
- व्याकरणम्- वर्ण, सन्धि, समास, कारक-उपपद-विभक्ति, लिङ्ग, विभक्ति, उपसर्ग, अव्यय, वाच्य एवं अशुद्धि-संशोधन।
- प्रत्यय - कृदन्त - तुमुन्, क्त्वा, ल्यप्, तव्यत्, अनीयर्, शतृ - शानच्, क्त, क्तवतु, यत्, ण्यत्। तद्धित- मतुप्, णिनि, ठक्, त्व, तल्। स्त्री प्रत्यय - टाप्, ङीप्।
- शब्द-भण्डार- पर्यायवाची, विलोमपद, विशेषण-विशेष्य, समयवाचक-शब्द, संख्यावाचि-शब्द।
- शब्दरूप - अकारान्त बालकवत्, अकारान्त नपु. फलवत्, आकारान्त स्त्री. लतावत्, इकारान्त पु. मुनिवत्, ईकारान्त स्त्री. नदीवत्, उकारान्त पु. साधुवत्, ऋकारान्त पु. पितृवत्, ऋकारान्त स्त्री. मातृवत्, इकारान्त नपु. वारिवत्। सर्वनाम शब्द- अस्मद्, युष्मद्। (एतत्, तत्, इदम्, किम्, सर्व) - तीनों लिंगों में । हलन्त शब्द- राजन्, आत्मन्, विद्वस्, गच्छत्।
- धातुरूप - परस्मैपदी - गम्, पठ्, दृश्, दा, कृ, विद्, भू, अस्, नम्, घ्रा, पा, लिख्, क्रीड्, श्रु। आत्मनेपदी- सेव्, लभ्, वृत्, याच् ( लट् - लङ्- लृट्- लोट्- विधिलिङ्)
- वैदिक-साहित्य - ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद, अथर्ववेद, पुराण, उपनिषद् का सामान्य ज्ञान।
- लौकिक साहित्य- रामायणम्, महाभारतम्, श्रीमद्भगवद्गीता, कादम्बरी, मृच्छकटिकम्, शिवराजविजयम्, चम्पूकाव्यम् (नलचम्पू) , मेघदूतम्, कुमारसम्भवम्, अभिज्ञानशाकुन्तलम् एवं उत्तररामचरितम् का सामान्य परिचय। संस्कृत ग्रन्थ एवं रचनाकारों का सामान्य परिचय।
- छन्दों का सामान्य परिचय।
- वर्णों का उच्चारण स्थान एवं प्रकार।
- शिक्षाशास्त्र - भाषा-कौशल- दैनिक जीवन की अभिव्यक्तियां।
- संस्कृत शिक्षण की विधियां-प्रत्यक्ष विधि, अनुवाद विधि, व्याकरण विधि।
- राष्ट्रीय शिक्षा नीति'2020 के संदर्भ में प्रावधान।
15. Hindi (हिन्दी) Syllabus
प्राथमिक स्तर (कक्षा - 1 से 5 हेतु) (क) भाषायी समझ एवं निष्कर्ष :
- अपठित उद्धरण
- गद्यांश
- पद्यांश
- व्याकरण :- वर्ण विचार, संज्ञा, सर्वनाम, विशेषण, लिंग, वचन, क्रिया, कारक, काल, उपसर्ग, प्रत्यय, पर्यायवाची शब्द, विपरीतार्थक शब्द, श्रुतिसमभिन्नार्थक शब्द, मुहावरे, लोकोक्तियाँ इत्यादि।
(ख) शिक्षण शास्त्रीय आयाम :
- भाषा शिक्षण के सिद्धांत एवं विधियाँ
- भाषा कौशल एवं समझ
- संप्रेषण कौशल का विकास
- भाषा शिक्षण में उत्पन्न कठिनाईयों/विसंगतियों का निराकरण
- शिक्षक उपादान
- उपचारात्मक शिक्षण
- राष्ट्रीय शिक्षा नीति'2020 के संदर्भ में 4 ब्लॉक अप्रोच
उच्च प्राथमिक स्तर (कक्षा - 6 से 8 हेतु) (क) भाषायी समझ एवं निष्कर्ष :
- अपठित उद्धरण
- गद्यांश
- पद्यांश
- व्याकरण :- शब्द भेद, संज्ञा, सर्वनाम, लिंग, वचन, विशेषण, क्रिया, कारक, काल, वाक्य-रचना, संधि, समास, उपसर्ग, प्रत्यय, पर्यायवाची शब्द, विपरीतार्थक शब्द, अनेक शब्दों के लिए एक शब्द, अलंकार, मुहावरे, लोकोक्तियाँ इत्यादि।
(ख) शिक्षण शास्त्रीय आयाम :
- भाषा शिक्षण के सिद्धांत एवं विधियाँ
- भाषा कौशल एवं समझ
- संप्रेषण कौशल का विकास
- भाषा शिक्षण में उत्पन्न कठिनाईयों/विसंगतियों का निराकरण
- शिक्षक उपादान
- उपचारात्मक शिक्षण
- राष्ट्रीय शिक्षा नीति'2020 के संदर्भ में 4 ब्लॉक अप्रोच
16. English Syllabus
Primary Level (Classes 01 to 05) - Syllabus Section - (A) Comprehension
- Two unseen prose passages (discursive or literary or narrative or scientific) with question on comprehension, grammar and verbal ability
Section - (B) Pedagogy of Language Development
- Learning and acquisition
- Principles of language Teaching
- Role of listening and speaking; function of language and how children use it as a tool
- Challenges of teaching language in a diverse classroom; language difficulties, errors and disorders
- Language Skills and four block approach
- Evaluating language comprehension and proficiency: speaking, listening, reading and writing
- Teaching - learning materials: Textbook, multi-media materials, multilingual resource of the classroom
- Remedial Teaching
Section - (C) Grammar
- Parts of speech
- Subject Verb Agreement
- Jumbled words/sentences
- Correct form of verb, Tense
- Idioms & phrases
- Article/determiners
- Synonyms/antonyms
- Phonology
- Punctuation
- Question pattern/wh-questions, tag questions
- Sentence pattern/types of sentence, Clause
- Contracted form
- Connectors/linking words/ Conjunction
- Error Recognition
- Figure of Speech (Simile & Metaphor)
- Gender
- Morpheme
- Language in NEP 2020
Upper Primary Level (Classes 06 to 08) - Syllabus Section - (A) Comprehension
- Two unseen prose passages (discursive or literary or narrative or scientific) with question on comprehension, grammar and verbal ability
Section - (B) Pedagogy of Language Development
- Learning and acquisition
- Principles of language Teaching
- Role of listening and speaking; function of language and how children use it as a tool
- Critical perspective on the role of grammar In learning a language for communicating ideas verbally and in written form
- Challenges of teaching language in a diverse classroom; language difficulties, errors and disorders
- Language Skills
- Evaluating language comprehension and proficiency: speaking, listening, reading and writing
- Teaching-learning materials: Textbook, multi-media materials, multilingual resource of the classroom
- Remedial Teaching
Section - (C) Grammar
- Correct form of verb/tense
- Parts of speech
- Subject Verb Agreement
- Phrase & Clause/ Phrasal Verb/ Use of Phrase & Idioms
- Determiners
- Voice-Active and passive voice
- Narration
- Transitive and Intransitive verb
- Prefix, suffix, Vocabulary-Synonyms, antonyms, homonyms and homophones
- Sentence types- simple, compound, complex sentence/question tags
- Figure of speech (Simile, Metaphor, Personification, Irony and Alliteration)
- Sonnet
- Morpheme
- Gender
- Language in NEP 2020
JHTET 2026 – Mathematics & Science Syllabus
17. Mathematics (गणित) Syllabus
प्राथमिक स्तर (कक्षा - 1 से 5 हेतु) (क) सामान्य गणित
- संख्याएँ- संख्याएँ एवं गणितीय संक्रियाएँ
- ज्यामिति और स्थानिक समझ - आकृतियाँ, ठोस आकृतियाँ (द्विविमीय एवं त्रिविमीय), सममिति
- मापन और इकाइयाँ - लंबाई, मात्रा, भार, आयतन, समय, आदि
- व्यावहारिक एवं वाणिज्यिक गणित - मुद्रा, लाभ और हानि, साधारण ब्याज, क्षेत्रमिति, प्रतिशत, भिन्न, आंकड़ों का प्रबंधन, पैटर्न आदि
(ख) शिक्षा शास्त्रीय आयाम :
- गणित की प्रकृति एवं स्वरूप
- गणित शिक्षण की विधियाँ
- गणित शिक्षण की समस्याएँ एवं चुनौतियाँ
- निदानात्मक एवं उपचारात्मक शिक्षण तथा मूल्यांकन (CCE/HPC)
- विशेष संदर्भ (NEP 2020, NCF-FS & NCF SE)
उच्च प्राथमिक स्तर (कक्षा - 6 से 8 हेतु) (क) गणित की विषय-वस्तु
- सामान्य गणित :- 1. संख्या पद्धति, संख्या की समझ, प्राकृतिक संख्याएँ, पूर्ण संख्याएँ, परिमेय संख्या, पूर्णांक (Integers) | 2. घातांक, ऋणात्मक संख्या, भिन्न, वर्ग, वर्गमूल, घन, घनमूल, महत्तम समापवर्तक, लघुत्तम समापवर्त्य।
- बीज गणित :- 1. चर संख्याएँ, अचर संख्याएँ, चर संख्याएँ की घात, बीजीय व्यंजक एवं सर्वसमिकाएँ, बीज गणितीय व्यंजक एवं उनकी संक्रियाएँ
- अंक गणित :- अनुपात एवं समानुपात, ऐकिक नियम, प्रतिशत, लाभ-हानि, साधारण एवं चक्रवृद्धि ब्याज, समय एवं दूरी, समय एवं काम से संबंधित व्यावहारिक गणित
- ज्यामिति :- ज्यामिति आकृतियों की समझ, द्विविमीय, त्रिविमीय, सममिति
- क्षेत्रमिति :- परिमिति, क्षेत्रफल आयतन
- आंकड़ो का प्रयोग :- आंकड़ों का संग्रह एवं उन्हें व्यवस्थित करना
- ग्राफ :- पाई एवं दण्ड चार्ट, अवर्गीकृत आंकड़ों का चित्र, दण्ड आरेख तथा मिश्रित दण्ड का आरेख
(ख) शिक्षण शास्त्रीय आयाम :
- गणितीय/तार्किक चिंतन की प्रकृति
- गणित की प्रकृति एवं स्वरूप, गणित शिक्षण की विधियाँ, गणित शिक्षण की समस्याएँ
- निदानात्मक एवं उपचारात्मक शिक्षण तथा मूल्यांकन (CCE/HPC)
- NEP 2020 के संदर्भ में 04 ब्लॉक अप्रोच, ELPS (Experience, Language, Pictures, Symbols Approach)
18. Science (विज्ञान) Syllabus
कक्षा - 6 से 8 हेतु (क) सामान्य विज्ञान
- भोजन के स्रोत, भोजन के अवयव, स्वास्थ्य और स्वच्छता, फसलों से अन्न की प्राप्ति, पौधे में पोषण, भोजन का उपयोग।
- दैनिक उपयोग की सामग्री, विभिन्न प्रकार के पदार्थ, पदार्थों का पृथक्करण, अम्ल क्षारक एवं लवण।
- आस-पास की वस्तुएँ, जीव-जगत, सजीवों का वर्गीकरण, सजीवों का वासस्थान, पौधों की संरचना और कार्य, जन्तुओं की संरचना और कार्य, सजीवों पर परिवेश का प्रभाव, जैव विविधताओं का संरक्षण, जीवों में श्वसन, पाचन एवं उत्सर्जन
- मापन, गति, बल, घर्षण एवं ध्वनि
- विद्युत धारा, विद्युत परिपथ, विद्युत उपकरण, चुंबक, प्रकाश, ऊष्मा एवं ताप
- प्राकृतिक घटनाएँ, प्रबंधन, ऊर्जा का वैकल्पिक स्रोत,
- वन उत्पाद, हरित गृह प्रभाव, ओजोन परत, प्रदूषण एवं उनके प्रकार, कचरा प्रबंधन
(ख) शिक्षण शास्त्रीय आयाम :
- विज्ञान की प्रकृति और संरचना
- विज्ञान शिक्षण के उद्देश्य
- विज्ञान की समझ
- विज्ञान शिक्षण की विधियाँ - STEAM आधारित विज्ञान शिक्षण, अवलोकन/ प्रयोग/खोज आधारित/विज्ञान शिक्षण इत्यादि
- पाठ्यचर्या सामग्री/सहायता सामग्री का उपयोग, उपचारात्मक शिक्षण
- मूल्यांकन (CCE/HPC)
JHTET 2026 – Social Science & EVS Syllabus
19. Social Science (सामाजिक विज्ञान) Syllabus
उच्च प्राथमिक स्तर (कक्षा - 6 से 8 हेतु) (क) पाठ्य वस्तु
- इतिहास:- (i) इतिहास लेखन के स्रोत (ii) प्रारंभिक समाज- कृषि, पशुपालन, नगरीकरण, जीवन के आयाम (iii) प्रारंभिक राज्य- प्रथम साम्राज्य (सम्राट अशोक, मौर्य प्रशासन) (iv) मुगल साम्राज्य (v) शहर, व्यापार और कारीगर (vi) सामाजिक संस्कृति का विकास (vii) अठारहवीं शताब्दी में नई राजनीतिक संरचनाएँ (viii) भारत में कंपनी शासन की स्थापना (ix) उपनिवेशवाद (x) जनजातीय समाज/संताल विद्रोह (xi) 1857 का विद्रोह (xii) ब्रिटिश शासन एवं शिक्षा (xiii) महिलाओं की स्थिति एवं सुधार (xiv) राष्ट्रीय आंदोलन 1885 से 1947 तक (xv) स्वतंत्रता प्राप्ति के बाद का भारत
- भूगोल:- (i) सौरमंडल (ii) वायुमंडल (iii) जलमंडल (iv) पृथ्वी और उसकी गतियां (v) पृथ्वी की आंतरिक संरचना (vi) पर्यावरण- भौतिक पर्यावरण/ जलवायु के कारक (vii) मानव पर्यावरण- अन्योन्य क्रिया, उष्ण कटिबंधीय एवं उपोष्ण प्रदेश (viii) शीतोष्ण घास स्थल में जीवन (ix) रेगिस्तान में जीवन (x) ऋतुएँ (xi) प्राकृतिक संसाधन-भूमि, मिट्टी, खनिज, वनस्पति (xii) मानव संसाधन (xiii) कृषि (xiv) उद्योग (xv) भारत की स्थिति एवं आकार (xvi) झारखण्ड राज्य स्थिति एवं आकार (xvii) हमारा देश-भारत (xviii) हमारा राज्य- झारखण्ड
- सामाजिक एवं राजनीतिक जीवन :- (i) विविधता की समझ (ii) संविधान (iii) मौलिक अधिकार एवं कर्त्तव्य (iv) राज्य सरकार (v) स्थानीय सरकार (vi) लोकतंत्र में समानता (vii) संसदीय सरकार
- अर्थशास्त्र :- (i) जीविका के साधन (ii) व्यावसायिक क्रिया (iii) मुद्रा एवं विनियम (iv) जनसंख्या वृद्धि- भारत एवं झारखण्ड के संदर्भ में (v) सार्वजनिक वितरण प्रणाली (vi) खाद्यान्न एवं व्यावसायिक फसलें (vii) सहकारिता (viii) बाजार (ix) आर्थिक एवं सामाजिक मूल्य (x) वित्तीय साक्षरता
(ख) शिक्षा शास्त्रीय आयाम :-
- सामाजिक विज्ञान की प्रकृति और अवधारणा
- शिक्षण विधि
- प्रोजेक्ट वर्क
- सामाजिक विज्ञान शिक्षण की समस्याएँ
- मूल्यांकन/सामाजिक विज्ञान में दक्षता आधारित आकलन
- राष्ट्रीय शिक्षा नीति 2020:- सामाजिक विज्ञान के संदर्भ में 'आलोचनात्मक चिंतन' का विकास
20. Environmental Studies (पर्यावरण अध्ययन) Syllabus
प्राथमिक स्तर (कक्षा - 1 से 5 हेतु) (क) पाठ्य-वस्तु
- परिवार और पड़ोस
- भोजन - पौधों और जन्तुओं से प्राप्त भोजन, भोजन पकाना, भोजन करना, जन्तुओं/ पशुओं के आहार
- आवास - आवास और उसके प्रकार, गृह सज्जा और सफाई, परिवार और घरेलू जीव-जन्तु
- जल - जल के स्रोत, जल भण्डारण, हमारे जीवन और जल, जल का अभाव, जल का बहाव, पौधों एवं जन्तुओं के लिए जल की आवश्यकता
- आवागमन एवं संप्रेषण
- चीजें जो हम बनाते और करते हैं
(ख) शिक्षा शास्त्रीय आयाम :
- पर्यावरण अध्ययन का स्वरूप
- पर्यावरण अध्ययन का महत्त्व
- पर्यावरण के बारे में शिक्षा
- गतिविधियाँ/ व्यावहारिक कार्य/ परियोजना आधारित कार्य
- सतत् व्यापक मूल्यांकन/ पर्यावरण अध्ययन में दक्षता आधारित आकलन
- शिक्षण-उपादान
JHTET 2026 – Child Development & Pedagogy (CDP) Syllabus
21. Child Development & Pedagogy (बाल विकास एवं शिक्षा शास्त्र)
प्राथमिक स्तर (कक्षा - 1 से 5 हेतु) (क) अवधारणाएँ :
- विकास की अवधारणा एवं अधिगम से इसका संबंध
- बाल विकास के सिद्धांत एवं अवस्थाएँ - NEP-2020, NCF-FS & NCF-SE
- बाल केन्द्रित शिक्षा एवं अभिनव शिक्षण पद्धति
- शिक्षार्थियों के बीच वैयक्तिक भिन्नताएँ
- सतत् एवं व्यापक मूल्यांकन, NEP-2020 के संदर्भ में समग्र आकलन एवं ब्लूम्स टेक्सोनॉमी
- समतामूलक एवं समावेशी शिक्षा की अवधारणा एवं विशेष आवश्यकता वाले बच्चों की शिक्षा
(ख) अधिगम एवं शिक्षा शास्त्र :
- बच्चे कैसे सोचते और सीखते हैं ?
- शिक्षण अधिगम की मूल प्रक्रियाएँ
- अभिप्रेरणा और सीखना (संज्ञानात्मक, भावात्मक एवं नैतिक विकास)
- डिजिटल शिक्षा शास्त्र (ICT का समावेशन)
उच्च प्राथमिक स्तर (कक्षा - 6 से 8 हेतु) (क) अवधारणाएँ
- विकास की अवधारणा एवं अधिगम से इसका संबंध
- बाल विकास के सिद्धांत एवं अवस्थाएँ - NEP-2020 & NCF-SE
- बाल केन्द्रित शिक्षा एवं अभिनव शिक्षण पद्धति
- शिक्षार्थियों के बीच वैयक्तिक भिन्नताएँ
- सतत् एवं व्यापक मूल्यांकन, NEP-2020 के संदर्भ में समग्र आकलन एवं ब्लूम्स टेक्सोनॉमी
- समतामूलक एवं समावेशी शिक्षा की अवधारणा एवं विशेष आवश्यकता वाले बच्चों की शिक्षा
(ख) अधिगम एवं शिक्षा शास्त्र :
- बच्चे कैसे सोचते और सीखते हैं ?
- शिक्षण अधिगम की मूल प्रक्रियाएँ
- अभिप्रेरणा और सीखना (संज्ञानात्मक, भावात्मक एवं नैतिक विकास)
- डिजिटल शिक्षा शास्त्र (ICT का समावेशन)
JHTET 2026 – Computer Education Syllabus
22. Computer Education (कम्प्यूटर शिक्षा) Syllabus
कक्षा - 6 से 8 हेतु : कम्प्यूटर शिक्षा (सामान्य जानकारी)
- कम्प्यूटर का परिचय, कार्यप्रणाली और इसकी पीढ़ियां (Computer Generation)
- कम्प्यूटर के पार्टस और उनकी कार्य क्षमता की पहचान करना (कीबोर्ड की पहचान करना, वर्णमाला कुंजी, संख्यात्मक कुंजी, कैप्सलॉक, स्पेसबार, बैकस्पेस, डिलीट आदि)
- माउस के बटनों की पहचान करना (बाएँ-दाएँ एवं स्क्रॉल), पेन्ट ब्रश का प्रयोग (होम टैब, पेन्सिल, एरेजर, ब्रश/एयर ब्रश)
- डेस्कटॉप का उद्देश्य, आईकन, स्टार्ट बटन, टास्क बार, रिसाईकल बिन
- इनपुट एवं आउटपुट डिवाईस, माईक्रोसॉफ्ट ऑफिस (MS Word, MS Excel, MS Powerpoint)
- वर्ड दस्तावेज में फॉर्मेटिंग, वर्ड प्रोसेसर, वर्ड स्क्रीन, मेन्यू बार,
- इंटरनेट का परिचय एवं कनेक्शन के लिए आवश्यकताएँ, वेब ब्राउजर खोलने का चरण, सर्च इंजन एवं फाईल डाउनलोड, ईमेल अकाउन्ट बनाना एवं उसका उपयोग
- विंडोज खोजना (फाईल नामकरण/परिपाटी)
- पावर प्वॉईन्ट प्रस्तुति (स्लाईड बनाना, टेक्स्ट, इमेज, ऑडियो, विडियो इन्सर्ट करना, स्लाईड शो एनिमेशन) एक्सेल स्प्रेडशीट
- इंटरनेट का उपयोग एवं एटीकेट्स, साइबर सुरक्षा, डिजिटल प्लेटफॉर्म (NISHTHA, DIKSHA, J-GURUJI, PM E-Vidya का उपयोग), ऑनलाईन क्लास/ मिटिंग टूल्स (गूगल मीट, जूम), शिक्षण अधिगम प्रक्रिया में ICT एवं AI (कृत्रिम बुद्धिमत्ता) का एकीकरण का प्रारंभिक ज्ञान
JHTET 2026 – Official Links & Syllabus PDF
| Important Links | Click Here |
|---|---|
| Download JHTET Syllabus 2026 PDF | Click Here |
| Official Website | jac.jharkhand.gov.in |



